R&S zinnen I. Algemene Achtergrond

Sensu stricto is het acuut gevolg volgens de definitie van de WHO een gevolg dat zich spoedig na een kortstondige blootstelling aan een toxicant voordoet: bijvoorbeeld. duizeligheid, gebrek aan eetlust, misselijkheid na een kortstondige blootstelling aan sterke concentraties van solventdampen (aceton, thinners, enz.). De WHO definieert eveneens andere types van gevolgen zoals acute letaliteit en acute giftigheid. In beide gevallen wordt de aard van de blootstelling benadrukt. Zo stemt acute letaliteit overeen met de dood van het proefdier binnen 14 dagen na een eenmalige blootstelling. Acute giftigheid stemt dan weer overeen met gevolgen voor de gezondheid die zich uiten tijdens een kortstondige blootstelling. binnen maximum 24 uur of onmiddellijk na deze blootstelling.

Om het gemakkelijk te maken, is het nuttig om deze verschillende begrippen onder één noemer acute gevolgen onder te brengen, die overeenstemt met de algemene gevolgen die verband houden met :

• acute letaliteit (zin R20 tot R28)

zeer ernstige onomkeerbare gevolgen die deels overeenstemmen met acute giftigheid (R39)

• en met acute gevolgen sensu stricto beperkt tot deze bepaald in zin R65 en R67

Voorbeelden:

R34:Veroorzaakt brandwonden
R35:Veroorzaakt ernstige brandwonden

De huid wordt vernietigd. De lederhuid die de huid voedt wordt eveneens vernietigd voor zover het product voldoende tijd heeft gehad om in te werken. Vandaar dat chemische brandwonden zo ernstig zijn. De vernietiging van de lederhuid die de huid voedt, maakt de wondgenezing erg moeilijk. Soms lukken huidtransplantaten moeilijk. Het is dus altijd een ernstig probleem.

R36: irriterend voor de ogen.

Hieronder ziet u een voorbeeld van een door irritatie veroorzaakt oogletsel. De ogen zijn rood en hun oppervlak ziet er wat bobbelig uit en het lijkt ook een beetje te dragen. Men heeft de indruk dat de ogen "kleverig" zijn.

R37: Irriterend voor de luchtwegen.

Deze risicozin wordt enkel toegekend aan producten die ernstige irritatie aan de luchtwegen (voornamelijk de luchtpijp en bronchiën) veroorzaken ofwel op basis van waarneming bij de mens ofwel op basis van positieve tests bij dieren. In de praktijk zullen de symptomen, als de arbeider zich in een voldoende vervuilde atmosfeer bevindt, zich snel ontwikkelen: eerst wordt men een steeds sterker branderig gevoel gewaar ter hoogte van hals en borst en krijgt men het benauwd. Vervolgens krijgt men ademhalingsmoeilijkheden waardoor men verplicht is de werkplek te verlaten. Als de persoon aan astma lijdt, krijgt hij algauw een astma-aanval die het benauwde gevoel en de ademhalingsmoeilijkheden nog verergert

R38 : Irriterend voor de huid.

Deze risicozin wordt toegewezen aan producten die een ernstige huidontsteking kunnen teweegbrengen. Huidontsteking brengt rode vlekken teweeg. De huid wordt niet vernietigd. De ernst van de ontsteking bij de arbeiders is afhankelijk van de duur van de blootstelling. Dit zal speciaal het geval zijn wanneer de producten onder de kleren terechtkomen en zo lange tijd in contact blijven met de huid. Het symptoom is steeds hetzelfde: "het prikt". In principe, is de genezing compleet
Talrijke producten dragen enkel zin R38. Betekent dit dat irritatie het enige gevaar is dat ze inhouden? Zeker niet! Een groot aantal van hen, in het bijzonder solventen, kunnen onze gezondheid beïnvloeden. Bij de risico-evaluatie houdt de preventieadviseur er rekening mee.

Drie categorieën van langetermijngevolgen en de bijbehorende risicozinnen doen zich voor. In deze fase hoeven we niet dieper op de risicozinnen in te gaan, maar gewoon de drie categorieën van gevolgen voor te stellen

Langetermijngevolgen doen zich pas voor na een min of meer lange periode, nadat men de producten is beginnen gebruiken. De kortste periode bedraagt 8 dagen. In de meeste gevallen verschijnen ze pas na enkele maanden, zelfs jaren. Een voorbeeld: de roker krijgt pas longkanker na jarenlang roken

Het gebruikte begrip langetermijngevolgen stemt over 't geheel genomen overeen met de definitie van chronische gevolgen van de WHO (1979): " gevolgen die zich langzaam ontwikkelen en die na lange tijd tot uiting komen. Ze zijn vaak maar niet altijd onomkeerbaar. Sommige onomkeerbare gevolgen kunnen zich lang na de blootstelling aan een stof manifesteren. De latente periode kan zeer lang zijn vooral bij een laag blootstellingsniveau ".

Langetermijngevolgen - Carcinogene en mutagene gevolgen

Opbow van de cel.

Alle organen in ons lichaam bestaan uit cellen (de lever, de nieren, de longen, de teelballen bij de man, de eierstokken bij de vrouw, enz.). Elke cel wordt door een celmembraan omgeven. In het midden zit de celkern en tussen beide het cytoplasma. Het is via het celmembraan dat de verschillende voedingsstoffen die door het bloed worden getransporteerd (suiker, aminozuren, vet, enz.) in de cel terechtkomen. In het cytoplasma, in lichtgrijs, treft men elementen aan die de nodige energie voor de cel kunnen produceren en andere die eiwitten en alles wat de cel nodig heeft, produceren. De kern is eigenlijk het vitale centrum van de cel.

In de kern bevindt zich alle informatie die nodig is niet enkel om de werking van de cel te controleren, maar ook om de cel compleet te herstellen. We kunnen de kern vergelijken met de harde schijf van een computer.

Deze levensinformatie zit volledig vervat in de kern op een zeer lange molecule, DNA genoemd. Ze lijkt op een zeer lange ladder bestaande uit twee langsliggers en vier verschillende soorten sporten die op de slide in vier kleuren - geel, groen, rood en blauw worden weergegeven. Het is de rangschikking van de sporten die de code vormt die de informatie draagt. Het DNA werkt dus zoals de streepjescodes op consumptiegoederen.
Verandering van het DNA = mutatie

Inwerking op de cel

Mutagene en carcinogene producten werken in op het DNA. Hier ziet u een voorbeeld met benzeen, een bekend carcinogeen product. Benzeen werkt in op de cellen van het rood beenmerg dat bloed produceert Men weet vandaag dat het verantwoordelijk is voor een bloedkanker, leukemie genoemd, aangezien een groot aantal gevallen van leukemie bij aan benzeen blootgestelde personen werd waargenomen

Ontstaan van een mutatie:

Net als in een garage waar voertuigen worden hersteld, zal de kern van de cel eveneens beschikken over een systeem om zijn DNA te herstellen.

Als het herstel compleet is, verdwijnt de mutatie en is de genetische code opnieuw normaal.

Als het herstelsysteem echter faalt, wordt de mutatie blijvend en is de genetische code voorgoed gewijzigd!

Blijvende mutatie: gevolgen voor onze gezondheid.

Als er zich een blijvende mutatie in een cel van ons lichaam voordoet, dan kan die leiden tot de vorming van een kanker.
Als de blijvende mutatie zich daarentegen in de spermatozoïden van de man of in de eicel van de vrouw bevindt, zal ze op het ogenblik van de bevruchting van de rijpe eicel door de spermatozoïde aan onze nakomelingen worden doorgegeven. De zo gevormde eicel zal zich opsplitsen en daarbij aan elke cel dezelfde mutatie op de genetische code enzovoorts doorgeven tot aan de geboorte van de toekomstige baby. Met andere woorden, onze kinderen zullen de gevolgen van onze blootstelling aan producten die blijvende mutaties veroorzaken, erven. Onze kinderen zullen drager zijn van de verandering van de genetische code in alle cellen van hun organisme. Men spreekt van erfelijke genetische veranderingen. Onze kinderen zuIlen op hun beurt kinderen krijgen en het aantal dragers van de genetische verandering zal toenemen. Zo kunnen onze huidige arbeidsomstandigheden de toekomst via onze kinderen beïnvloeden. Het is dus onze verantwoordelijkheid om alles in het werk te stellen om het welzijn van de toekomstige generaties te waarborgen!

• Producten die kanker kunnen verwekken worden "carcinogeen" genoemd.
• Producten die erfelijke genetische veranderingen kunnen teweegbrengen noemt men "mutageen"

De kennis inzake de ware aard van producten met carcinogene en mutagene gevolgen die we gebruiken, is beperkt. Wij beschikken niet over alle informatie die we graag zouden willen. De producten met carcinogene of mutagene gevolgen worden gerangschikt in drie categorieën al naargelang het niveau van onze wetenschappelijke kennis.

• De rangschikking in categorie I berust op waarnemingen bij de mens. In dit geval is men er zeker van dat deze producten carcinogeen of mutageen zijn;
• De rangschikking in categorie II en III berust voornamelijk op resultaten van experimenten op dieren. Men beschikt niet over waarnemingen bij de mens, maar:
• Categorie II: men beschikt over voldoende gegevens om bij de mens gevolgen te vrezen die identiek zijn met deze waargenomen bij dieren, bijvoorbeeld op basis van langetermijnstudies. In dit geval heeft men een sterk vermoeden dat de producten ondergebracht in categorie II kanker (carcinogene producten) of erfelijke genetische wijzigingen (mutagene producten) zouden kunnen teweegbrengen;
• Categorie III: er zijn aanwijzingen maar onvoldoende gegevens om de stof in categorie II onder te brengen. In dit geval meent men dat de "gevolgen" mogelijk zijn bij de mens.

Wat we zeker moeten onthouden zijn de gevaarsymbolen:

• Alle producten ondergebracht in categorie I en II moeten voorzien zijn van een etiket met het symbool vergiftig
  
• Alle producten ondergebracht in categorie III moeten voorzien zijn van een etiket met het symbool schadelijk
  

Langetermijngevolgen - Allergie

Allergie of overgevoeligheid. Het is de bedoeling dat we het hier over vier begrippen hebben:

• De tijd nodig voor het ontwikkelen van de allergie. Met andere woorden, waarom en waarin is de allergie een langetermijngevolg!
• Hoe waarschijnlijk is het dat de allergie uitbreekt;
• De moeilijkheden om letsels te stoppen als men de overgevoeligheid eenmaal heeft verworven;
• De gevolgen op professioneel gebied.

Deze punten worden uitgewerkt aan de hand van het voorbeeld van de huidallergie die in het beroepsmilieu het meest voorkomt. De opeenvolging van gebeurtenissen die leiden tot de overgevoeligheid wordt in de vorm van een stripverhaal geillustreerd:

Een klein "personage" zal een erg belangrijke rol spelen: de Langerhans-cel. De Langerhans-cellen vertoeven in de opperhuid. Het zijn de schildwachten van ons lichaam op de grens van onze huid. In een normale situatie beschermen ze ons tegen verschillende microben die in onze omgeving leven. In feite kunnen de Langerhans-cellen net als de douaniers aan de landsgrens, overtreders herkennen maar moeten ze een beroep doen op de rijkswacht om ze uit te schakelen. Onze rijkswachters zijn de witte bloedlichaampjes, lymfocyten genoemd, die op vraag van de Langerhans-cellen via het bloed ter plaatse komen. Zodra ze ter plaatse zijn, zuIlen ze de microbe onderscheppen en gewoonweg doden. Dit is de normale werking van onze immuniteit.

Zodra het product via de huid is binnengedrongen, merkt de Langerhans-cel de aanwezigheid van een indringer zonder er echter de reële aard van te begrijpen.
Het zal enige tijd duren voor de Langerhans-cel het product, bij elk contact dat ze ermee heeft, beter leert kennen.
En dan eureka! Ze vindt de oplossing! Vanaf dat ogenblik is de persoon allergisch voor het product Tot dan toe is de huid gezond gebleven en als het daarbij bleef, zou er niets aan de hand zijn. In feite zou men zelfs niet weten dat men allergisch is geworden voor het product, behalve wanneer men dermatologische tests zou doen.
De periode nodig voor de ontwikkeling van de allergie schommelt tussen minimum 7 dagen (kappersproducten, sommige booroliën) en 20 jaar (cement, bleekwater). De redenen ervan kennen we niet Het kan met de chemische eigenschappen van het product maar ook met onze genetische code te maken hebben.
Wat we echter wel weten, is dat niet iedereen voor een bepaald product een allergie ontwikkelt. Dit heeft te maken met onze genetische code die de werking van de cel, waarvan de Langerhans-cel, controleert. Zo zullen sommige mensen dus gemakkelijker een allergie ontwikkelen dan andere.

Wat gebeurt er wanneer men een allergie heeft opgedaan?

Als men opnieuw in aanraking komt met het product, dat de Langerhans-cel voortaan perfect identificeert, wordt deze geïnformeerd over de aanwezigheid van het product ook al is het slechts in zeer geringe hoeveelheid aanwezig.
Ze reageert onmiddellijk door de witte bloedcellen van de immuniteit (lymfocyten) op te roepen. Deze laatste antwoorden op de oproep van de Langerhanscel en komen via het bloed van overal toegestormd. Eenmaal ter plaatse zullen ze huidletsels doen ontstaan.
De letsels hebben 2 tot 3 dagen nodig om zich te ontwikkelen. En wat ziet men dan ?

Dit noemt men een acuut eczeem.

Men ziet de kleine blaasjes vol water. Ze jeuken verschrikkelijk. Dit is het symptoom waardoor allergie en irritatie zich van elkaar onderscheiden.
Merk op dat in risicozin R43 het woord " allergie" niet voorkomt maar wel " overgevoeligheid " dat hetzelfde betekent.
Als de persoon niet meer met het product in aanraking komt, zullen de letsels volledig genezen zonder gevolg en blijft het daarbij.

Jammer genoeg, blijft men op het werk met het product in aanraking komen (denk bijvoorbeeld aan een kapper die kleuringen moet blijven zetten of een bouwvakker die voortdurend in aanraking komt met cement). De letsels zullen dan chronisch worden.

• 
• Hier hebt u een foto van een hand met een chronisch eczeem. Men ziet dat de huid kartonachtig is. De jeuk is er nog altijd en zal verantwoordelijk zijn voor krabletsels, ja zelfs voor pijnlijke kloven die we op de slide goed kunnen zien en die ontstoken kunnen raken.
  Het dragen van handschoenen sluit niet volledig het contact met het product uit, en aangezien een kleine hoeveelheid volstaat om letsels in stand te houden, zal dit dus niet veel uithalen.

Gevolgen van beroepseczeem.

De enige manier om het eczeem te stoppen, is elk contact met het product vermijden. Als dat mogelijk is (denk maar aan een verpleegster die allergisch zou worden aan de zeep voor handhygiëne van de operatiezaal waar ze werkt, kan men de zeep door een andere vervangen) zal het chronisch eczeem genezen zonder gevolgen en de kop niet meer opsteken behalve als zij, ongelukkigerwijs, van dienst of van werkgever zou veranderen en opnieuw met de zeep waarvoor ze allergisch is, in aanraking zou komen. Maar in veel gevallen zal het niet mogelijk zijn om van product te veranderen.

Het wordt noodzakelijk om op een afstand van de werkplek te blijven. Ofwel is een nieuwe inpassing in het arbeidsproces van het bedrijf mogelijk, ofwel is dat niet mogelijk. De gevolgen voor de functie kunnen schrikwekkend zijn!! Of men leert leven met zijn eczeem en zijn zalfjes!!

Beroepseczeem voorkomen.

Drie mogelijkheden:

• Vermijd de invoer van producten met bekende allergene kenmerken in het bedrijf;
• Vervang deze die in het bedrijf reeds worden gebruikt.
• Is dit niet mogelijk, dan is het van fundamenteel belang dat men zich tegen deze producten beschermt vóór het eczeem uitbreekt.

3.3. Langetermijngevolgen - Beroepsastma

Producten die beroepsastma teweegbrengen, kan men gemakkelijk herkennen omdat ze risicozin R42: Kan overgevoeligheid veroorzaken bij inademing, op het etiket hebben.

De allergie ontwikkelt zich volgens hetzelfde principe als bij eczeem dat we hierboven zagen. Het enige verschil is dat het product enkel met het ademhalingsstelsel in aanraking kan komen, als het bij de adembewegingen in de vorm van dampen, stofdeeltjes of aërosolen worden ingeademd. Wanneer de werknemer voor een product in het bedrijf een allergie van de luchtwegen heeft ontwikkeld, zal de persoon in kwestie een aanval krijgen telkens hij/zij opnieuw met het product in aanraking komt.

De astma-aanval wordt gekenmerkt door een gevoel van benauwdheid en ademhalingsmoeilijkheden.De aanval kan zich:

• onmiddellijk voordoen, op het werk
• als men terug thuis is (vertraagde aanval).

Gevolgen van beroepsastma

Als het astma is uitgebroken, moet ervoor worden gezorgd dat de arbeider niet meer in aanraking komt met de door het product uitgestoten dampen, aërosolen of stofdeeltjes. Al naargelang de mogelijkheden kan dit op drie verschillende manieren:

• Om te beginnen, vervanging van het product;
• Indien dit niet kan: verandering van werkplek;
• Indien dit niet kan: ontslag!!

In tegenstelling tot beroepseczeem waarbij men, mits enkele zalfjes, nog kan blijven werken in contact met het product waarvoor men allergisch is, is er bij beroepsastma maar één oplossing. Ze moet dadelijk worden uitgevoerd: ervoor zorgen dat de arbeider niet meer aan het product wordt blootgesteld.

Beroepsastma voorkomen

Drie mogelijkheden:

• Vermijd de invoer van producten met bekende allergene kenmerken in het bedrijf.
• Vervang deze die reeds in het bedrijf worden gebruikt.
• Is dat niet mogelijk, dan is het van fundamenteel belang dat men zich tegen deze producten beschermt vóór het astma uitbreekt.

Langetermijngevolgen - Andere Langetermijngevolgen

R48: Gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling.

Deze gevolgen worden in laboratoria op dieren die langdurig worden blootgesteld, onderzocht. Hierna de periodes gedurende dewelke het dier in het labo wordt blootgesteld. De keuze van elke periode hangt af van de snelheid waarmee de producten ernstige gevolgen met zich meebrengen: 28 dagen; 90 dagen; of een groot gedeelte van het leven van de dieren, minimum 12 maanden.

De gevolgen kunnen zijn: de dood, ernstige werkingsstoornissen, ernstige anatomische letsels, ernstige morfologische letsels aan de organen of ernstige tekenen van toxiciteit (werkingsstoringen van de lever onderzocht door een bloedafname, enz.).

De gevolgen kunnen alle inwendige organen treffen, inclusief de long (longfibrose die kan leiden tot een blijvende respiratoire insufficiëntie, enz.). Om het gevaarniveau (schadelijk, vergiftig, zeer vergiftig) en de wegen waarlangs het product het lichaam binnendringt (oraal, door inademing, via de huid) aan te geven wordt zin R48 gecombineerd met risicozinnen voor de acute gevolgen: R48/20: Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing.

R33: Gevaar voor cumulatieve gevolgen.

Deze risicozin wordt toegekend aan producten die zich in het menselijk lichaam kunnen opeenhopen en die aanleiding kunnen geven tot enige ongerustheid, zonder dat deze opeenhoping zodanig is dat ze het gebruik van zin R48 rechtvaardigt.
Men ziet dat het product zich na voortdurende blootstelling geleidelijk in het lichaam van de persoon opeenhoopt. De gevolgen voor de gezondheid zullen echter pas de kop opsteken na een zekere doordringing. Dit is bijvoorbeeld het geval bij loodoxides.

Gevolgen voor de voortplanting.

Risicozinnen R60 tot R64.

De producten met gevolgen voor de voortplanting worden in drie categorieën ondergebracht al naargelang het niveau van onze wetenschappelijke kennis inzake hun vermogen om de menselijke voortplanting aan te tasten.

• De rangschikking in categorie I berust op waarnemingen bij de mens. In dit geval is men er zeker van dat deze producten gevaarlijk zijn voor de voortplanting van de mens.
• De rangschikking in categorie 2 en 3 berust in hoofdzaak op testresultaten bij dieren. Men beschikt niet over waarnemingen bij de mens, maar:
  • Categorie 2: men beschikt over voldoende gegevens om voor de mens gevolgen te vrezen, identiek aan deze die bij dieren worden waargenomen, bijvoorbeeld op basis van langetermijnstudies. In dit geval heeft men een sterk vermoeden dat de in categorie 2 ondergebrachte producten schadelijke gevolgen voor de voortplanting van de mens zouden kunnen hebben.
  • Categorie 3: er zijn aanwijzingen maar onvoldoende gegevens om de stof in categorie 2 onder te brengen. In dit geval meent men dat gevolgen voor de mens "mogelijk" zijn.

De gevaarsymbolen:

• Producten in categorie I en 2 moeten voorzien zijn van een etiket met T: Vergiftig;
• Producten in categorie 3 moeten voorzien zijn van een etiket met Xn: Schadelijk.

De zinnen R60 tot en met R64 kunnen in 3 groepen worden ondergebracht:

Het bovenste kadertje verwijst naar de gevolgen voor de vruchtbaarheid (R60 en R62). Het heeft zowel betrekking op mannen als vrouwen en bevat alle schadelijke gevolgen die het voortplantingsvermogen van de mens kunnen aantasten. Sommige producten beïnvloeden het eerste gedeelte van het leven, de kindertijd en adolescentie, en brengen puberteitsstoornissen teweeg; andere het leven als volwassene, de periode voorbehouden voor het beroepsleven. Zo kunnen sommige solventen die men in verven aantreft bijvoorbeeld de spermaproductie bij de man schaden en zo tot onvruchtbaarheid van het paar leiden. Sommige producten beïnvloeden tevens de werking van de seksuele hormonen bij de vrouw (farmaceutische bedrijven, enz.).

Het middelste kadertje verwijst naar de gevolgen voor het ongeboren kind (R61 en R 63). Het is vrij ruim en kan omvatten: de miskraam, misvormingen die zich tijdens de ontwikkeling van het kind in de buik van de moeder voordoen, ook ontwikkelingsachterstand die men pas later, na de geboorte, zal merken. Globaal genomen is de foetus veel gevoeliger voor de werking van sommige toxische producten dan de volwassene. De wetgeving beschermt het ongeboren kind door de moeder maatregelen op te leggen zodat ze niet in aanraking komt met bepaalde chemische producten. Heel vaak hebben deze maatregelen tot gevolg dat de zwangere vrouw gewoon uit het bedrijf wordt geweerd.

Het onderste kadertje op de slide verwijst naar de mogelijke gevolgen voor de baby door borstvoeding (R 64).Als de mama die haar baby borstvoeding geeft, tijdens haar werk wordt blootgesteld aan producten die toxisch zijn voor haar baby, dan kan men zich gemakkelijk voorstellen welk risico borstvoeding inhoudt Daarom beschermt de wetgeving het kind gedurende de volledige borstvoedingsperiode

(bron:Vrije Universiteit Brussel)